مديريت و مميزي انرژي در صنايع

در سالهاي اخير به دليل پيچيدگي و تحولات روز افزون جامعه جهاني، عامل انرژي نقش اساسي در اقتصاد و سياست کشور ها ايفا ميكند و پيگيري دقيق دورنماي بخش انرژي و اتخاذ استراتژي مناسب از اركان اصلي حفظ ثبات و قدرت سياسي اقتصادي هر كشور است. امروزه، شرايط اقتصادي و بازرگاني ضرورت وجود طرح های بهينه سازي در مصرف منابع مختلف انرژي را هشدار مي‌دهد. در اين ميان با توجه به اينكه بخش صنعت از مصرف كنندگان عمده انرژي كشور است توجه خاص به اين بخش و بهبود و توسعه آن از اهميت ويژهاي برخوردار است. با توجه به مصرف روز افزون انرژي در صنايع و هچنين نبود استانداردهاي مصرف انرژي و قوانين و مقرارت مدون جامع در اين زمينه، اجراي پروژه هاي مختلف تدوين معيار مصرف انرژي و همچنين مديريت و مميزي انرژي در صنايع را امري ضروري مينمايد. مديريت انرژي به معناي به كارگيري پيشرفتهترين تكنولوژيهايي است كه متضمن بيشترين بازدهي از كمترين ميزان انرژي باشند. از ابعاد ديگر، مديريت انرژي، افزايش آگاهي ملتها و ترويج الگوي صحيح مصرف و نيز تأمين سهم كمتري از انرژيهاي فسيلي است. توجه به تقاضاي روزافزون انرژي و محدوديت ذخاير انرژي فسيلي، اهميت استفاده بهينه از انرژي را در سرتاسر جهان مشخص نموده است.

تعريف مديريت انرژي

هدف اصلي مديريت انرژي توليد كالا و ارائه خدمات با كمترين هزينه و اثر زيست محيطي است. اصطلاح

مديريت انرژي براي بسياري از مردم معاني مختلفي در بر دارد. يك تعريف از مديريت انرژي عبارت است از:

استفاده مؤثر و معقول از انرژي به منظور افزايش سود (كاهش هزينه) و ارتقاء موقعيت رقابتي

تاریخچة ممیزی انرژی در دنیا

بهینه‌سازی و توجه به مدیریت انرژی از دهة ۷۰ میلادی و همراه با بحران نفت مورد توجه قرار گرفت. پیشرفت غرب در ابتدای امر ناچیز بود به طوری که از سال ۱۹۷۵ تا ۱۹۸۰ فقط یک درصد از مصرف انرژی را کاهش دهند. از سال ۱۹۸۰ تا ۱۹۸۵ این کاهش به ۱۵ تا ۲۰ درصد رسید. در سالهای اول، عمده مشکلات بررسی شده و قوانین مورد نیاز وضع‌ گردید. از جملة این قوانین می‌توان به قوانین مالیاتی اشاره کرد. درحال حاضر غرب به جایی رسیده است که برای صرفه‌جویی در انرژی نیاز به هزینه‌های بسیار بالایی دارد، یعنی تکنولوژی مورد استفاده توسط کشورهای پیشرفته در حال حاضر حداکثر بازدهی را دارد.

اهداف مديريت انرژي

ممیزی انرژی مجموعه اقداماتی است جهت شناسائی، نحوه توزیع مقادیر و موقعیتهای مصرف حامل های انرژی در یک فعالیت یا فرآیند، که طی اجرای آن، فرصت ها و امکانات صرفه‌جویی انرژی مشخص و ارزیابی می‌گردد. هدف ممیزی انرژی تعیین راه حل‌هایی برای کاهش مصرف انرژی بر واحد تولیدی محصول(خروجی) و همچنین کاهش هزینه های بهره‌برداری می‌باشد.

اهداف ممیزی انرژی:

  • بدست آوردن مقدار و چگونگی مصرف انرژی یا تبدیل آن از شکلی به شکل دیگر.
  • مشخص‌کردن موقعیت‌‌های کاهش انرژی.
  • برآورد اقتصادی روشهای کاهش مصرف فوق.
  • فرموله‌ کردن توصیه‌‌های بهبود پروسه.

با توجه به ارزیابی عملکرد جاری در هر فرآیند صنعتی، اولویت ها در ممیزی انرژی را میتوان شناسایی و تعیین نمود. معمولاً در واحدهای فرآیندی واحدی که دارای پایین‌ترین راندمان و حداقل هزینه جهت ارتقاء راندمان سیستم باشد در اولویت نخست قرار دارد. همچنین رعایت استانداردهای لازم، خصوصاً مسائل زیست محیطی و ایمنی بایستی ملاحظه و رعایت گردد.

پس از انجام یک ممیزی انرژی مناسب، به برخی راه کارهای تعریف شده و مرتب شده دست خواهیم یافت که میتوان با اجرای سناریوهای پیشنهادی، درصد مشخصی از مصرف انرژی در واحد مورد نظر را تقلیل داد.

ضرورت مميزي انرژي

در هر صنعت سه مورد از مهمترين هزينه هاي عملياتي كه اغلب در نظر گرفته ميشوند عبارتند از:

انرژي (الكتريكي و حرارتي )، نيروي كار و مواد اوليه. اگر يكي از اين سه مؤلفه را بتوان وابسته به مديريت هزينه يا صرفه جوئي در هزينههاي بالقوه در هر يك از اجزاء بالا به شمار آورد، انرژي همواره مهمترين آنها خواهد بود. بنابراين كاركرد مديريت انرژي حوزهاي استراتژيك براي كاهش هزينه ايجاد مينمايد. مميزي انرژي به فهم بيشتر اينكه چگونه انرژي و سوخت در هر صنعت مورد استفاده قرار مي گيرد و نيز شناخت مكان هائي كه اتلاف در آنجا اتفاق ميافتد، كمك خواهد كرد.

مميزي انرژي جهت گيري مثبتي به كاهش هزينه انرژي و برنامه هاي پيشگيرانه نگهداري و كنترل كيفيت كه نقش حياتي در توليد دارند، مي‌دهد. چنين برنامه مميزي به تمركز بر تغييرات و نوسانات هزينه انرژي، قابليت دسترسي و اطمينان از تأمين انرژي، تصميم گيري در مورد تركيب انرژي مناسب، شناسائي تكنولوژيهاي حفظ انرژي و ارتقاء تجهيزات حفظ انرژي و غيره كمك خواهد نمود.

عموماً مميزي انرژي، ترجمان ايده هاي حفظ انرژي به واقعيت از طريق ارائه راه حلهاي فني و امكان پذير از لحاظ اقتصادي و ملاحظات سازماني و در يك چارچوب زماني مشخص، ميباشد.

هدف اوليه مميزي انرژي، تعيين راههاي كاهش مصرف انرژي در هر واحد از محصول يا كاستن هزينه هاي عملياتي مي باشد. مميزي انرژي نوعي "بهينه كاوي" مديريت انرژي را در سازمان فراهم ميسازد و مبنائي براي طراحي مؤثرتر استفاده از انرژي در كل سازمان را ارائه ميكند.

مميزي انرژي: انواع و روش آن

مميزي انرژي كليد رويكردي سيستماتيك و نظام مند به تصميم سازي در محدوده مديريت انرژي است. در مميزي تلاش مي‌شود بين كل انرژي ورودي با مصرف توازن ايجاد گردد و جهت شناسائي همه جريانات انرژي در تأسيسات بكار ميرود. همچنين ميزان استفاده از انرژي را براساس اقدامات و وظايف مجزا قابل اندازه گيري مي‌نمايد.

مميزي انرژي صنعتي ابزاري مؤثر در تعريف و پيگيري برنامه جامع مديريت انرژي است. طبق قانون حفظ و نگهداري انرژي سال 2001 ، مميزي انرژي عبارت است از: "صحه گذاري، پايش و تجزيه و تحليل استفاده از انرژي از جمله ارسال گزارش فني شامل توصيه هائي براي بهبود كارائي انرژي با تجزيه و تحليل هزينه - فايده و برنامه عمل جهت كاهش مصرف انرژي".

انواع مميزي انرژي

اجراي انواع مميزي انرژي بستگي دارد به:

  • كاركرد و نوع صنعت
  • عمق و شدت مورد نياز براي انجام مميزي نهائي
  • پتانسيل و شدت كاهش هزينههاي مورد نظر

بنابراين مميزيهاي انرژي ميتوانند به دو نوع طبقه بندي شوند:

  1. مميزي مقدماتي
  2. مميزي تفصيلي

مميزي مقدماتي انرژي يك روش نسبتاً سريع جهت:

  1. تعيين مقدار مصرف انرژي در سازمان
  2. برآورد دامنه و هدف از صرفه جوئي
  3. شناسائي محتمل ترين (و ساده ترين محدوده) قابل توجه
  4. شناسائي فوري (به خصوص بدون هزينه/ كم هزينه) بهبودها/صرفه جوئيها
  5. تنظيم " نقطه مرجع"
  6. شناسائي نقاطي براي مطالعه / اندازه گيري تفضيلي تر
  7. استفاده مميزي مقدماتي انرژي از اطلاعات موجود يا دادههاي در دسترس

*روش مميزي تفصيلي انرژي

مميزي جامع، برنامه اجرائي انرژي تفصيلي را براي تجهيزات فراهم ميكند چرا كه همه سيستمهاي انرژي بر عمده را ارزيابي مينمايد.

اين نوع مميزي تخمين دقيق و صحيح از صرفه جوئي هزينه و انرژي ارائه داده و همچنين كليه اثرات متقابل پروژه ها را مدنظر قرار ميدهد و ميزان مصرف انرژي تجهيزات عمده را گزارش نموده و جزئيات محاسبات صرفه جوئي هزينه و انرژي تفضيلي و هزينه پروژه را شامل مي‌‌شود.

در يك مميزي جامع، يكي از عناصر كليدي توازن انرژي است. اين موضوع بر اساس اعلام موجودي سيستمهاي انرژي بر، مفروضات شرايط عملياتي جاري و محاسبات استفاده از انرژي بنا شده است. سپس اين هزينه برآوردي با صورت حساب انرژي مقايسه ميگردد. مميزي تفضيلي انرژي در سه فاز اجرا ميشود:

فاز يك: فاز پيش مميزي

فاز دو: فاز مميزي

فاز سه: فاز پسا مميزي